تربیت اطفال

الحمدالله رب العالمين ، والعاقبه للمتقين ، ولاعدوان الا علي الظالمين ، والصلاه والسلام علي محمد الذي ارسله ربه رحمه للعالمين و علي آله و صحبه اجمعين .

مهربانی با کودکان :

کودکان برای رشد و نمو و اعتدال زندگی و عواطف خویش به محبت ، عشق ، مراقبت و شفقت نیاز دارند ، تا از شخصیتی متوازن و به دور از ناهنجاری روانی و عقده های گوناگون ، برخوردار شوند ؛ زیرا چنانچه کودکان از طرف نزدیکان به ویژه پدر ، مادر ، پدربزرگ ، مادربزرگ ، خواهران و برادران مورد توجه ، مراقبت و محبت قرار نگیرند ، در تنگنای روحی و معنوی قرار گرفته و دچار ناراحتی و بی تابی می شوند و گاهی ناراحتی خود را از طریق گریه بروز می دهند .

سنت رسول خدا صلی الله علیه وسلم مسلمانان را به ضرورت مهربانی و عطوفت با فرزندان یادآوری نموده و رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرموده اند : << بهترین زنان قریش مهربان ترین آنان با فرزندان خویش و آنهایی هستند که بیشترین اهتمام را به شوهران خود می دهند >> . ( احمد و الشیخان . )

از براء رضی الله عنه روایت شده که فرموده است که رسول خدا صلی الله علیه وسلم را دیدم که حسن بن علی را بر دوش خویش نهاده بود و می فرمود : <<خداوندا من او را دوست می دارم و از تو می خواهم که او را دوست بداری >> . ( شیخان و ترمذی . )

یکی از ویژگی های اهل ایمان مهربانی با دیگران به ویژه فرزندان است و گاهی به وسیله بوسیدن ، نوازش ، خریدن هدیه و ... از آن تعبیر می شود. رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرموده اند :

<< مهربانان مشمول مهربانی و محبت خداوند رحمن قرار می گیرند ، با آنهایی که در زمین اند مهربان باشید تا کسی که در آسمان است با شما مهربانی کند >> . ( ابوداود و ترمذی . )

رسول خدا صلی الله علیه وسلم با کودکان بسیار مهربان بود و برای شادمانی و سرورشان تلاش می فرمود . طبرانی از ابن عباس نقل می نماید که : رسول خدا صلی الله علیه وسلم هرگاه اولین ثمر درختان را برای او می آوردند ، آن را بر روی چشم و سپس بر روی لبان خویش می نهاد و می فرمود : << خداوندا هم چنان که اول آن را به ما نشان دادی آخرش را هم به ما نشان بده! >> و سپس آن میوه را به کودکانی که در آنجا بودند می داد .

رسول خدا صلی الله علیه وسلم در بسیاری موارد دستان محبتش را بر سر و روی کودکان می کشید و آنها را می بوسید . از عایشه رضی الله عنه روایت شده است که : << روزی اقرع بن حابس نزد رسول خدا صلی الله علیه وسلم بود و حسن و حسین نزد ایشان آمده و رسول خدا صلی الله علیه وسلم آنها را در بغل گرفته و بوسید . اقرع گفت : من ده فرزند دارم تاکنون هیچ کدام از آنها را نبوسیده ام . رسول خدا صلی الله علیه وسلم نگاهی به او نمود و فرمود : << هرکس مهربان نباشد مورد مهربانی قرار نمی گیرد >> .

یکی از لوازم محبت و مهربانی با کودکان سلام کردن به آنان است ؛ زیرا سلام گفتن به کودکان احساس هویت و شخصیت را در آنان شکوفا می نماید و آنها را متوجه می نماید که آنها سرمایه و توشه آینده زندگی هستند و در واقع سلام ، احوال پرسی و اهتمام به کودکان تربیت عملی خوبی برای آنهاست . نهال مهربانی را در درون آنها می رویاند و بزرگ می کند. انس بن مالک رضی الله عنه روایت می نماید که : << روزی از کنار چند کودک عبور می کردم و به آنان سلام کردم . من این را از رسول خدا صلی الله علیه وسلم آموخته بودم که هرگاه کودکانی را می دید به آنان سلام می فرمود >> .

هم چنین انسان روایت می نماید که << رسول خدا صلی الله علیه وسلم گاهی به میان مردم انصار می رفت و بر کودکان آنها سلام می کرد و آنها را نوازش می نمود >> . ( اخرجه بغوی و ابونعیم و خطیب بغدادی . )

اسلام از همان ایام کودکی و آغاز فهم و درک آنها به تربیت و رشدشان اهتمامی فوق العاده می ورزد ؛ زیرا این کودکان هستند که در آینده بار مسئولیت رشد ، تکامل ، سلامت و امنیت جامعه را بر دوش می گیرند و معمولاً کودکان برای تربیت و عادت دادن و ساختن شخصیت آنها آمادگی بسیار زیادی دارند و مسائل زمان کودکی در ذهن و رفتار آنها تأثیر بسیار عمیقی خواهد گذاشت ؛ زیرا کودکان هم چون طلای خامی هستند که به هر شکلی می توان آنها را درآورد .

بر همین اساس است که تربیت هدفدار و موفق مسئولیت و امانتی بسیار با اهمیت به شمار می رود و پدر و مادر قبل از همه بار این مسئولیت دنیوی و اخروی را بر دوش دارند و در واقع کودکان نزد والدین خود امانت هایی خدایی به شمار می روند . در همین رابطه است که رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرموده اند : << همه شما مسئول هستید و هر یک از شما در مقابل زیردستان خویش مورد بازخواست قرار می گیرد . رهبر مسئول است و به خاطر مردم مورد بازخواست قرار می گیرد و مرد خانواده در مقابل افراد خانواده اش دارای مسئولیت است و از او بازخواست می شود و زن نیز در کانون خانواده مسئولیت دارد و راجع به آن مورد پرسش قرار می گیرد و خدمتکار راجع به اموال ارباب خویش مسئول است و در مورد آن بازخواست می شود . همه شما مسئولیت دارید و در محدوده آن مورد بازخواست قرار خواهید گرفت >> . ( متفق علیه )

هم چنین رسول خدا صلی الله علیه وسلم در مورد بدرفتاری و ناپرهیزکاری اولیاء و مربیان هشدار داده و فرموده است : << همه کودکان همراه با فطرت پاک به دنیا می آیند . این پدر و مادر است که آنها را ( با گفتار و کردار خود ) یهودی ، مسیحی و مجوسی بار می آورند ... >> ( بخاری )

ابوهریره می فرماید: رسول خدا صلی الله علیه وسلم پس از آن حدیث ، این آیه را قرائت فرمود :

<< فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ >> (الروم / 30 )

<< با همان سرشتی که خداوند مردم را به آن سرشته است ، آفرینش خدایی تغییرپذیر نیست . این همان دین ارزشمند و استوار است>> .

روش تربیت صحیح اسلامی بر مبنای هدایت و منهج قرآن و سنت رسول خدا صلی الله علیه وسلم و نشانیدن نهال عشق به خداوند و پیامبر و دینداری و پرهیزکاری و پایبندی به ارزش های اخلاقی و پرهیز از زشتی ها و بدی ها قرار گرفته است .

والدین و مربی باید تلاش کنند که کودکان را به عقیده و باوری درست براساس اصول ایمان معروف مسلح نمایند و آنها را به عبادت و فرمانبرداری از پروردگار یکتا عادت دهند و برای برخورداری از زندگی مطلوب و استوار براساس مقرراتی تکامل بخش و سازگار و هماهنگ آنان را آماده نمایند تا روابط اجتماعی خود را بر مبنای محبت مردم ، تعاون ، نیکی و پرهیزکاری قرار دهند و از نظر اخلاقی به ارزش های اخلاقی استواری مانند : صداقت ، صراحت ، جرأت و مراعات ادب مزیّن گردند و از نظر معنوی به خودباوری و عزت نفس و کرامت و پاسداری از شخصیت ، زندگی ، اعتدال و انسجام برسند و از عقده های روانی ، سرکشی ها و ناپختگی مصون بمانند .

و از نظر جسمی به سلامت ، صلابت و مهارت در انواع ورز ش های مفید مانند : شنا ، تیراندازی ، سوارکاری ، دو ، کشتی و ... خود را مسلح نمایند و در زمینه بهداشتی به نظافت جسم ، لباس و محل سکونت و کار خود اهتمام ورزند . از نظر علمی به آموزش علوم و معارف مختلف انسانی ، تجربی ، معرفت انسان ، آفرینش و آخرت اهمیت کافی بدهند تا زیربنای فکری آنان محکم و استوار گردد ؛ زیرا تربیت و توجیه باید شامل همه این موارد بشود ، تا کودکان و نوجوانان به روشی پسندیده رشد و نمو نمایند و الگوی ارزشمندی برای دیگران بشوند و ما این ها را در وصایای حضرت لقمان به فرزند خویش ، در قرآن می بینیم و هم چنین در وصایا و سفارش های رسول خدا صلی الله علیه وسلم وجود دارند .

در ارتباط با آموزش عقاید و باورها رسول خدا صلی الله علیه وسلم ابن عباس را ـ در حالی که نوجوان بود ـ راهنمایی می فرمود که :

<< ای جوان! من مسائلی را به تو می آموزم . ( خوب به آنها توجه کن! ) خداوند را مدام حاضر و حافظ بدان ، تا او از تو محافظت نماید . او را ( بر اعمال و رفتار ) خویش حاضر بدان تا او را فراروی خود ببینی . هرگاه نیازی داشتی آن را تنها از خداوند درخواست کن! و هرگاه خواستی دست یاری را به سوی کسی دراز کنی ، تنها از خداوند استعانت کن! بدان اگر همه مردم برای این که منفعتی را نصیب تو بنمایند دست به یکی کنند ، به جز همان چیزی که خداوند اراده کرده ، سودی به تو نخواهند رسانید و اگر همه آنها هم برای رسانیدن زیانی به تو دست به یکی نمایند ، به جز همانی که خداوند قرار داده ، زیانی را متوجه تو نخواهند کرد . قلم ها از نوشتن بازمانده و صحیفه ها خشک شده اند >> . ( احمد و حاکم )

و در مورد عبادت می فرماید :

<< در هفت سالگی فرزندان خود را به خواندن نماز دستور بدهید! و در ده سالگی ـ اگر نماز نمی خواندند ) آنها را تنبیه کنید و بستر خوابشان را از هم جدا نمایید >> . ( ترمذی و ابوداود و حاکم )

و در زمینه مسائل اخلاقی لازم است فرزندان خویش را با فضایل اخلاقی مانند : بخشندگی ، شرم و حیا ، جرأت و صداقت آشنا نموده و عادت دهیم ؛ زیرا رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرموده اند :

<< بهترین هدیه پدر و مادر به فرزندان ، تربیت خوب و پسندیده آنهاست >>. ( ترمذی و حاکم و طبرانی )

هم چنین فرموده است :

<< فرزندان خود را برای کسب سه خصلت تربیت کنید : محبت پیامبرتان ، محبت اصحاب و اهل ایمان و تلاوت قرآن ؛ زیرا فرزندان در روزی که هیچ سایه ای به جز سایه خداوند نیست در زیر چتر رحمت قرآن قرار خواهند گرفت >> . ( دیلمی و ابن النجار )

و در زمینه احکام شریعت لازم است کودکان با کلیاتی از مسائل شرعی ضروری و نقش آنها در ایجاد پایه های نظم و مراعات حقوق و تأمین آزادی ، مساوات ، عدالت و انصاف آشنا شوند . هم چنان که وصایای ده گانه قرآنی در آخر سوره <<انعام>> بیانگر آنهاست و می فرماید :

<< قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا >> ( انعام / 151 )

<< بگو : بیایید آن چه را پروردگارتان بر شما حرام گردانیده بیان کنم این که ( کسی و ) چیزی را با او شریک ننمایید و نسبت به پدر و مادر خود به خوبی رفتار کنید >> .

و در زمینه امور بهداشتی لازم است کودکان را با آداب نظافت ، طهارت و حفظ سلامتی خود در راستای عمل به توجیهات قرآن و سنت رسول خدا صلی الله علیه وسلم آشنا نماییم . زیرا رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرموده اند : << بهداشت و پاکیزگی بخشی از ایمان است >> ( الحاکم فی تاریخه )

هم چنین فرموده است : << از قضای حاجت در کنار چشمه ، چاه ، محل عبور مردم و سایه درختان پرهیز کنید >> . ( ابوداود و ابن ماجه )

و در زمینه ورزش و تقویت جسمی ، لازم است کودکان را با ورزش های مفید و مباح عادت دهیم و از ورزش های زیان آور و خطرناک مانند : مسابقات پرش با موتور و بکس، ... جلوگیری کنیم . هم چنین نباید کودکان به بازی های زیان آور و خطرناکی برای خود و جانداران مانند : به جنگ دادن خروس و قوچ و ... بپردازند . در مورد نیروی جسمی و توانایی روحی رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرموده اند :

<< مؤمن توانا و نیرومند نزد خداوند بهتر و محبوب تر است از مؤمن ضعیف و ناتوان هرچند هر یک را خیر و منافعی است >> . ( مسلم )

هم چنین حضرت عمر رضی الله عنه فرموده است : << شنا و تیراندازی و سوارکاری را به فرزندان خویش بیاموزید >> .

و در زمینه روابط اجتماعی لازم است کودکان به احترام نهادن به مردم ، سلام و احوال پرسی ، کمک و همکاری در جهت خیر و مصلحت عادت داده شوند ؛ زیرا خداوند متعال فرموده است :

<< وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ >> (المائده / 2 )

<< در رابطه با امور نیک و پرهیزکاری با یکدیگر همکاری کنید . اما در مورد امور گناه و دشمنی زا از همکاری با هم پرهیز نمایید>> .

رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرموده اند :

<< هیچ یک از شما ایمان (کاملی) ندارد ، مگر آن که هرچه را که برای خود دوست می دارد برای برادر مسلمانش نیز دوست بدارد >>. (احمد و شیخان )

هم چنین فرموده است :

<< از گناهان پرهیز کن تا عابدترین مردم باشی، به آن چه خداوند نصیبت گردانیده راضی باش تا بی نیازترین مردم بشوی و به همسایه ات نیکی کن تا مؤمنی راستین گردی . و هرچه را برای خود دوست می داری برای مردم نیز دوست بدار تا مسلمانی واقعی بگردی و از خندیدن بیش از حد پرهیز کن! زیرا خندیدن بسیار موجب دل مردگی می شود >> . ( احمد و ترمذی )

و فرموده است :

<< مؤمن برای مؤمن هم چون ساختمانی است که برخی از آن برخی دیگر را محکم می گرداند >> . ( شیخان )

و فرموده اند :

<< انسان مؤمن اهل الفت و معاشرت است و کسی که اهل معاشرت و رفت و آمد نباشد خیری در او نیست و بهترین مردم مفیدترین آنها برای دیگران است >> . ( دارقطنی )

و در عرصه مسائل فرهنگی ، علمی و فکری لازم است اولیاء و مربیان تلاش کنند که عشق و علاقه به علم و معرفت را در او به وجود آورند و او را به مقدار زیادی از فرهنگ و معارف عمومی و مخصوص و تربیت فکری درست و پیشرو و متمدنانه براساس خبرگی و مهارت در همه زمینه های علوم و معارف مسلح سازند ؛ زیرا اسلام دین دانش ، تمدن ، پیشرفت و سربلندی است . خداوند متعال این دعا را به همه انسان ها آموخته است که بگویند :

<< رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا >> ( طه / 114 )

<< پروردگارا بر دانشم بیفزای>> .

و فرموده است :

<< يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ >> ( المجادله / 11 )

<< خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده اند و بهره ای از علم دارند درجات بلندی را بخشیده است >> .

وصلی الله وسلم علی نبینا محمد وعلی آله وصحبه أجمعین.rlm;

وآخر دعوانا أن الحمدلله رب العالیمن.

منبع این مطلب : سایت خانواده خوشبخت

rlm;BlestFamily.Com